السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
133
تفسير الميزان ( فارسي )
از يكى از ايشان تفسير آيه اى سؤال مىشده بدون پروا از مساله اجماع ، تفسيرى مىكرده كه مخالف تفسير ساير صحابه بوده است ، آن وقت چطور بگوئيم ديگران از مخالفت اجماع پرهيز نموده ، و تنها نظريه اى بدهند كه در اقوال صحابه وجود داشته باشد ، با اينكه قول صحابه هيچ فرقى با ساير اقوال ندارد ، و بر ساير امت حجت نيست ، و چنان نيست كه مخالفت با قول يك صحابى بر ساير اصحاب حلال و بر ديگر مردم حرام باشد . علاوه بر اينكه اكتفاء كردن به اقوال مفسرين صدر اسلام ، و تجاوز نكردن از آن ، در فهم معانى آيات قرآن باعث مىشود كه علم در سير خود متوقف شود ، و آزادى در تفكر از مسلمين سلب گردد ، هم چنان كه ديديم ( در اثر سانسور شدن بحث از ناحيه بعضى خلفا ) مسلمانان صدر اول ، نظريه قابل توجهى در اين باب از خود بروز ندادند ، و به جز كلماتى ساده و خالى از دقت و تعمق از ايشان به يادگار نمانده ، در حالى كه قرآن به حكم آيه : « وَنَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ » « 1 » مشتمل بر دقائقى از معارف است . و اما اينكه بعيد شمردند كه معانى قرآن بر صحابه پوشيده مانده باشد ، با اينكه مردمى فهميده و كوشاى در فهم بودهاند استبعادى است نابجا ، به دليل همان اختلافى كه در اقوال آنان در معانى بسيارى از آيات هست ، و اختلاف و تناقض جز با پوشيده ماندن حق و مشتبه شدن راه حق و راه باطل ، تصور ندارد . پس حق مطلب اين است كه : راه به سوى فهم قرآن به روى كسى بسته نيست ، و خود بيان الهى و ذكر حكيم بهترين راه براى فهم خودش مىباشد ، به اين معنا كه قرآن كريم در بيانگرى مقاصدش احتياج به هيچ راهى ديگر ندارد ، پس چگونه تصور مىشود كتابى كه خداى تعالى آن را هدايت و نور معرفى كرده و « تبيان كل شىء » خوانده ، محتاج به هادى و رهنمايى ديگر باشد ، و با نور غير خودش روشن ، و با غير خودش مبين گردد . باز ممكن است بگوئيد كه : از رسول خدا ( ص ) به نقل صحيح رسيده است كه در آخرين خطبه اى كه ايراد كرد فرمود : « انى تارك فيكم الثقلين ، الثقل الاكبر و الثقل الاصغر ، فاما الاكبر فكتاب ربى ، و اما الاصغر فعترتى اهل بيتى ، فاحفظونى فيهما ، فلن تضلوا ما تمسكتم بهما » .
--> ( 1 ) سوره نحل آيه 89 . ( 2 ) من دو چيز گران در بين شما به جاى مىگذارم ، كه يكى بزرگتر و ديگرى كوچكتر است ، اما بزرگتر كتاب خدا است ، و اما كوچكتر عترت و اهل بيت من است ، با حفظ اين دو مرا حفظ كنيد ، ما دام كه به اين دو تمسك كنيد هرگز گمراه نخواهيد شد . وسائل ج 18 ص 19 ح 9 .